Pałac królewski w Queluz uważany jest za portugalski Wersal. To najważniejsze dzieło portugalskiej architektury XVIII wieku znajduje się 10 km na północny zachód od Lizbony. Wybór tego miejsca w korzystnym klimacie głębi lądu, ale w pobliżu stolicy, był bardzo rozsądny. W harmonijny sposób łączył się tutaj tryb życia XVIII wieku z beztroskim wypoczynkiem w wiejskiej sielance, gdzie etykieta dworska była mniej surowa, a życie towarzyskie prostsze i weselsze niż w Lizbonie.

Portugalia | Pałac królewski w Queluz uważany jest za portugalski
Portugalia | Pałac królewski w Queluz uważany jest za portugalski (by harshilshah )

Piękno pałacu

Niewymuszona atmosfera ujawnia się przykładowo w płynnym przejściu od prywatnych apartamentów (jak sypialnie i prywatne salony) do publicznych przestrzeni (jak sala tronowa, czy kaplica). W urządzeniu pałacu widać wpływ nie hiszpańskiego baroku, ale francuskiego klasycyzmu. Mimo to budynkowi nie brak własnego narodowego charakteru, który uwidacznia się wyraźnie zarówno w detalach jak i w ogólnej koncepcji.

Historia pałacu w Queluz

Ze względu na swoją kompleksowość, pałac w Queluz należy do budowli, które wznoszono bardzo długo. Prace budowlane rozpoczęły się w 1747 r., a zakończyły dopiero w 1790 r. Na budowie pracowały całe rzesze malarzy, rzeźbiarzy, sztukatorów i grawerów. Po pożarze w lizbońskim pałacu Ajuda, Quleluz stał się siedzibą księcia regenta Jana VI i jego małżonki Carloty Joacquina. W 1807 r. uciekając przed armią Napoleona rodzina królewska zmuszona była opuścić pałac i wyjechać do Rio de Janeiro. Po powrocie do Portugalii Carlota Joacquina ponownie zamieszkała w pałacu w Queluz.

Budową pałacu kierował portugalski architekt Mateus Vicente de Oliveira. Pod jego kierownictwem powstał nieprzesadnie wielki budynek, w którym położono nacisk przede wszystkim na przyjazną i domową atmosferę. Dobudowane w późniejszym terminie części stoją w pewnej sprzeczności z zamysłem Oliveira. Jego wizję ukazują jednak pewne elementy dekoracyjne utrzymane w lokalnym stylu. Wyłożone białymi i błękitnymi azulejos (płytki ceramiczne) powierzchnie, które można podziwiać wewnątrz i na zewnątrz pałacu, należą do najbardziej rdzennych przykładów portugalskiej sztuki dekoracyjnej. Z użyciem azulejos tworzono duże sceny graficzne. Pierwotne wzory geometryczne arabskich płytek zastąpiono motywami malarskimi. Zwykle był to błękitny wzór na białym tle.

Portugalia | Budową pałacu kierował portugalski architekt Mateus Vicente de Oliveira
Portugalia | Budową pałacu kierował portugalski architekt Mateus Vicente de Oliveira (by harshilshah )

Ogrody pałacowe

Podobnie, jak w przypadku innych europejskich pałaców, tak i tutaj można uchwycić strukturę architektoniczną w całej złożoności, dopiero kiedy zobaczy się inne stylowe elementy. Ważną rolę w ogólnym obrazie budowli odgrywają na przykład ogrody otaczające pałac. Sam układ roślin i ich skład gatunkowy pozwalają jeszcze dzisiaj wyobrazić sobie pierwotny projekt urządzenia ogrodów, mimo iż wprowadzono w międzyczasie nowe elementy zdobnicze.

Wewnętrzna fasada pałacu otwiera się na czarujący ogród Neptuna. Fontanny, wodospady, posągi i na wzór francuski urządzone rabaty kwiatowe nadają temu miejscu szczególny urok.

Portugalia | Jedna z wielu fontann w ogrodzie pałacowym
Portugalia | Jedna z wielu fontann w ogrodzie pałacowym (by europealacarte )

Wnętrze pałacu

Zachowało się też, przynajmniej częściowo, pierwotne wyposażenie wnętrz pałacowych. Pomieszczenia, jak to było w zwyczaju do końca XIX wieku, tworzyły amfiladę i posiadały określone funkcje. Zarówno w publicznych, jak i w prywatnych wnętrzach widać mnóstwo różnych materiałów, technik, kolorów i świateł. Drewno albo sztukateria, często pozłacana, jak również lustra albo szkło, tworzą specyficzny obraz. W każdej sali i w całym budynku starano się stworzyć swoistą atmosferę. Polegało to często na użyciu pojedynczych przedmiotów: można znaleźć tutaj orientalną i europejską porcelanę, dywany z Arraiolos, gdzie były słynne manufaktury i wyroby jubilerskie z królewskich zbiorów. Także obrazy odgrywały w urządzaniu pomieszczeń istotną rolę.

Portugalski charakter pałacu w Queluz ujawnia się wyraźnie przy porównaniu go do najbardziej znanych przykładów architektury iberyjskiej tamtego okresu: pałacu królewskiego w Madrycie, od którego Queluz różni się zasadniczo jako siedziba wiejska, oraz późnobarokowego zespołu pałacowego La Granja de San Ildefonso w Segovii, znanego głównie ze swoich fontann. Hiszpańskie pałace urządzane według włoskiego i francuskiego smaku, pełne są przepychu. W przeciwieństwie do nich pałac w Queluz stanowi żywy przykład sztuki portugalskiej i daje się raczej porównać do Palacio da Pena. Romantycy, z lordem Byronem na czele, kochali ten pałac za piękno krajobrazu i odczuwalny późnośredniowieczny nastrój. Na tej podstawie pałac w Queluz może być postrzegany jako wyraz nowych odczuć estetycznych osiemnastowiecznej Portugalii.

Portugalia | Bogate wnętrze pałacu w Queleuz
Portugalia | Bogate wnętrze pałacu w Queleuz (by europealacarte )